Goden met een handicap

De Azteekse god Tezcatlipoca ("Rokende Spiegel")

Op 25 mei gaf ik, samen met een vriendin, een workshop over toegankelijkheid en de pagan community (de heidense gemeenschap, dus). Deze workshop ging over de vele goden met een handicap, over wat pagans met een beperking de community kunnen leren, en over praktische tips voor een beter toegankelijke community.  Mijn onderzoek naar goden met een handicap leverde een verrassend resultaat op!

We gaven deze workshop “Beperkingen ont_perken: vanzelfsprekend inclusief” tijdens de Spring Gathering van de Pagan Federation International Nederland. Omdat de pagan community nog niet altijd toegankelijk is voor pagans met een beperking. En omdat de PFI Nederland dat graag anders ziet.

Vaak is toegankelijkheid vooral een kwestie van een paar dingen een beetje anders doen. Geen gedoe, geen kosten: gewoon hetzelfde doen wat je altijd al deed, met net iets andere accenten. Enkele concrete tips voor betere toegankelijkheid vind je in deze flyer.

Goden met een handicap

Veel pantheons kennen één of meer goden die naar onze moderne, westerse maatstaven een “handicap” of “beperking” zouden hebben. In de tradities zelf wordt daar lang niet altijd op die manier naar gekeken. En soms ook wel, want niets menselijks is goden vreemd…

Wel of geen handicap

Een handicap is een beperking die van cognitieve, ontwikkelings-, intellectuele, verstandelijke, lichamelijke en/of zintuigelijke aard kan zijn. De beperking kan aangeboren of tijdens het leven ontstaan zijn. Er is in principe alleen sprake van een handicap als de beperking een substantiële invloed heeft op het leven van die persoon.

Die laatste voorwaarde is interessant als we kijken naar handicaps bij goden. De hindoeïstische god Shiva wordt doorgaans afgebeeld met 4 armen, en in zijn hoedanigheid als geneesheer heeft hij vaak ook nog 5 hoofden. Voor mensen zou dit een stevige handicap zijn, maar voor Shiva niet. Shiva is daarom niet gehandicapt.
De Noordse god Hodr, zoon van Odin, werd blind geboren. Dit had een grote invloed op zijn leven, omdat hij veel hulp van de andere goden nodig had. Hodr is dus wel gehandicapt.

Aangeboren vs verworven

Voor mensen maakt het een groot verschil of een handicap aangeboren of tijdens het leven ontstaan is. Dat heeft twee redenen: hun eigen ontwikkeling en de reacties vanuit hun omgeving.

Mensen met een aangeboren handicap groeien op met deze beperking. Zij leren in hun jeugd vanzelf om dingen zó te doen, dat ze zo min mogelijk hinder ondervinden van hun beperking. Vaak heeft hun omgeving de neiging om het kind te onderschatten of juist te overvragen.
Mensen die op een bepaald moment in hun leven een handicap verwerven, hebben vaak tijd nodig om zich aan deze nieuwe werkelijkheid aan te passen. Na een periode van rouw wordt meestal een nieuw evenwicht gevonden. Hun omgeving volgt doorgaans de persoon zelf.
Ook voor de samenleving als geheel hebben mensen met een handicap een grote impact, omdat handicaps mensen confronteren met hun eigen imperfecties en sterfelijkheid.

Dit overzicht beschrijft ruim 40 goden met een handicap uit circa 20 pantheons. Het aantal goden met een aangeboren handicap is ongeveer even groot als het aantal goden met een verworven handicap.
Het springt echter in het oog dat er nauwelijks godinnen met een handicap zijn. Mogelijk is dat een afspiegeling van de samenlevingen: wellicht waren er destijds (veel) minder vrouwen dan mannen met een handicap. Vrouwen trokken namelijk niet ten strijde en gingen ook niet op jacht, dus vrouwen liepen veel minder vaak verwondingen met blijvende beperkingen op dan mannen.

Opvallend is het aantal goddelijke smeden dat kreupel of verlamd is. De verhalen zijn het vaak niet eens of dit aangeboren of op zeer jonge leeftijd is ontstaan. Een mogelijke verklaring is het feit dat smid een relatief zittend ambacht is, zeker in het geval van edelsmeden.

Betekenis

De mythologie staat vol van mensen, helden, goden en andere wezens die niet perfect zijn. Die ledematen missen, misvormd zijn, emotioneel instabiel zijn en/of een psychische aandoening hebben. Bij sommige goden brengt hun handicap geluk, zoals bij de Egyptische god Bes. Bij andere goden is de handicap een straf, zoals bij de Javaanse god Semar. Bij weer andere goden heeft de handicap, naast duidelijke ongemakken, ook onverwachte voordelen, zoals bij de Japanse god Ebisu.

Al deze goden met een handicap benadrukken de diversiteit in het algemeen. De meeste pantheons zijn veel flexibeler dan onze huidige samenleving wat betreft fysieke, psychische en/of gender verschillen. (Er zijn bijvoorbeeld vele goden die een mannelijke en een vrouwelijke vorm hebben, van wie het geslacht niet zo vastligt als het onze, of die ronduit non-binair zijn.)

Reactie toevoegen

(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.

Filtered HTML

  • E-mail- en internetadressen worden automatisch aanklikbaar.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • E-mail- en internetadressen worden automatisch aanklikbaar.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.